– Katowice-Szopienice 19-20 marca 2026
05 marca 2026 roku minęła 130.rocznica urodzin śp. hm. Józefy Kantor. Szkoła Podstawowa nr 42 im. Józefy Kantorówny, Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück, Panteon Górnośląski oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach wspólnie przygotowali scenariusz uroczystości poświęconych pamięci drużynowej śp. Józefy Kantor, oraz śp. 104. Dziewczyn Tajnej Drużyny Harcerek Starszych „Mury” założonej w obozie. Świętowaliśmy przez dwa dni pamiątkę imienin Józefy. Harcerki „Murów” – te, które przeżyły i powróciły do Polski, od 19 marca 1946 roku przyjeżdżały do swojej drużynowej, aby z Nią wspólnie świętować. Często organizowały dla Niej dzień pełen niespodzianek. I tym razem tak było. Nasze świętowanie rozpoczęło się uroczystą Mszą świętą odprawioną przez bp. Adama Wodarczyka w intencji śp. Józefy Kantor “Ziuty” oraz Jej śp. 104 harcerek z drużyny „Mury”. Msza św. była w koncelebrze: ks. proboszcz modlił się za wszystkie pomordowane i zmarłe śp. więźniarki, ks. wikary za społeczność szkoły im. Józefy Kantorówny, a ks. Stanisław Michałowski, ostatni kapelan śp. Więźniarek za nieliczne żyjące byłe więźniarki oraz w intencji członków naszego Stowarzyszenia.
Harcmistrzyni Ewa Jóźwiak przywiozła z Warszawy Sztandar Drużyny „Murów”, który w 2005 roku harcerki uroczyście przekazały do Muzeum Harcerstwa Polskiego. W Poczcie Sztandarowym stanęli harcerze ZHR z Międzyrzeckiej drużyny im. Józefy Kantor oraz Łódzkiej drużyny im. Anny Burdówny. Sztandarowi „Murów” towarzyszyły poczty: Śląskiej Chorągwi ZHP, Miasta Katowice, Szkoły im. Józefy Kantorówny, szkół sąsiadujących oraz parafii pw. Jadwigi Śląskiej.
Po Mszy świętej za wspaniałą orkiestrą dętą KWK Wujek pod dyrekcją Mirosława Kaszuby przemaszerowaliśmy przez miasto na cmentarz parafialny. Orkiestra grała do marszu śląskie piosenki. Za orkiestrą kroczyły poczty sztandarowe, harcerze, delegacje z kwiatami, mieszkańcy Szopienic, uczniowie szkoły – całkiem spory tłum. Z okien mijanych familoków wyglądali mieszkańcy, podziwiając i radośnie nam machając. Zaproszeni goście, którzy przyjechali do Szopienic z Krakowa, Tarnowa, Warszawy i innych stron nie kryli podziwu i radości z tak uroczystego przemarszu w odwiedziny do miejsca spoczynku hm. Józefy Kantor. Na cmentarzu z orkiestrą dętą odśpiewaliśmy Hymn Harcerski. Zabrałam głos w imieniu naszego Stowarzyszenia, opowiedziałam krótką biografię Ziuty. Wspomniałam o Jej bracie Marianie “Mirskim” Kantorze (zamordowanym w Auschwitz) oraz bratanku, śp. Tadeuszu. Opowiedziałam o wotywnym pielgrzymowaniu na Jasną Górę, o rodzinnych więzach, jakie łączyły śp. więźniarki FKL Ravensbrück. Nawiązałam do Kamili Janowicz – Sycz “ Kamy”, która 28 stycznia 1919 r. jako ostatnia z harcerek „Murów” dołączyła w niebie do swojej drużyny na wieczną wartę. Przedstawicielka IPN przekazała na moje ręce plakietkę o wpisaniu grobu śp. Józefy Kantor do grobów weteranów pod opieką państwa polskiego. Wszyscy usłyszeli zapowiedź ufundowania nowego, godnego nagrobka, którego odsłonięcie i poświęcenie planowane jest na 25 września 2026 r., w 36. rocznicę śmierci Józefy Kantor.
Po uroczystościach na cmentarzu udaliśmy się do gościnnej szkoły, w której od września 1923 roku aż do emerytury (z przerwą na czas okupacji) uczyła języka polskiego oraz prowadziła drużynę harcerską Józefa Kantor. W 2005 roku szkole nadano imię Józefy Kantorówny. Wszyscy przybyli do szkoły goście zostali poczęstowani śląskim żurkiem, chlebem ze smalcem i ogórkiem, a także swojskimi wypiekami. Nie zabrakło śląskiego kołocza. Na widowni sali gimnastycznej zgromadziło się ok. 150 osób. Wśród gości szczególne miejsce zajmowały trzy byłe więźniarki: KL Ausvchwitz – Zdzisława Wrodarczyk i Irena Cyrankiewicz, oraz 98 letnia b. więźniarka KL Ravensbruck, pani Krystyna Paradysz. Gdy młodzież szkolna zaintonowała pieśń “Nie rzucim ziemi” wszyscy powstali i dołączyli do wspólnego śpiewu. Wzruszające przedstawienie opowiadające o nauczycielce i harcerce Józefie Kantor przygotowała wg. własnego scenariusza dyrektor szkoły p. Joanna Nowakowska. Na zakończenie wspólnie z młodzieżą zaśpiewaliśmy przepiękną “Modlitwę harcerską”.
W drugim dniu, 20 marca, wszyscy obecni (zaproszeni goście, harcerze, młodzież) zwiedzili zorganizowaną w Panteonie Górnośląskim wystawę historyczną dotyczącą FKL Ravensbrück oraz drużyny “Mury” przygotowaną przez katowicki oddział IPN. Wystawa została wzbogacona pamiątkami rodzinnymi i szkolnymi dotyczącymi Józefy Kantor, a także pamiątkowymi zdjęciami śp. Ziuty w otoczeniu swoich harcerek. Wszyscy mieli możliwość zwiedzenia Panteonu Górnośląskiego. Wśród osób, które tutaj znalazły swoje miejsce znajduje się wzruszająca opowieść o dr Marii Kujawskiej ( “Anioł z Ravensbruck”). Ostatnim punktem dnia było wspólne obejrzenie filmu dokumentalnego Anny Kwiatkowskiej-Biedy pt. „Mury” z udziałem autorki scenariusza i reżyser filmu. Po projekcji zaproszono do dyskusji panelowej panią Annę Kwiatkowską-Biedę, Zdzisława Kantora, Wiceprezes Stowarzyszenia Marię Lorens oraz p. prof. Krystynę Heska – Kwaśniewicz. Miłe wspominkowe rozmowy toczyły się jeszcze przy kawowych stolikach. Myślę sobie, że nasze śp. Mamy i Ciocie, byłe więźniarki FKL Ravensbrück orędują za nami, a w te słoneczne dwa piękne, imieninowe dni Wojenne Dziewczyny w Niebie miały bal.
Maria Lorens, wiceprezes stowarzyszenia, córka Katarzyny Matei, harcerki „Murów”
Zdjęcia i filmiki Urszula Filipowicz
Zdjęcia: Jerzy Adamczyk