W Dzień Zaduszny, 2 listopada 2026 r., w Krakowskiej Filharmonii ustami artystów przemówiły do nas, słuchaczy koncertu, poetki, Więźniarki niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrűck. Ten jubileuszowy koncert organizowany przez tyle lat przez Andrzeja Roga, krakowskiego reżysera i aktora przyciągnął tłumy nie tylko Krakowian, ale również mieszkańców mniej lub bardziej oddalonych od Krakowa miast. Sala Krakowskiej Filharmonii wypełniła się dźwiękami przejmującej muzyko pod batutą Stefana Błaszczyńskiego i muzyków Piwnicy św. Norberta.
22 października 2026 r. w Muzeum Narodowym na Zamku Lubelskim odbył się finał jubileuszowej, X edycji Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorsko-Krasomówczego „W kręgu poezji Grażyny Chrostowskiej, lubelskiej przedstawicielki pokolenia Kolumbów”.
Finałowe spotkanie stało się okazją do uczczenia pamięci poetki. Prezentując jej wiersze oraz prozę o pokoleniu Kolumbów, młodzież przypomniała o tragicznych losach wojennej generacji oraz o uniwersalnych wartościach bliskich także współczesnym młodym ludziom.
23 października 2026 r. tuż obok Rynku Głównego w Krakowie odsłonięto tablicę poświęconą Wandzie i Andrzejowi Półtawskim. Sfinansowane przez IPN upamiętnienie znajduje się na ścianie kamienicy przy ul. Brackiej 1, gdzie przez kilkadziesiąt lat mieszkało małżeństwo Półtawskich.
Jeszcze październik, do Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego kilkanaście dni, a na miejscach martyrologii w Ravensbrűck i Fűrstenbergu zapłonęły znicze, chryzantemy ozdobiły mogiły Więźniarek tego obozu. Na cmentarzu w Fűrstenbergu, pomnik rozstrzelanych Polek i mogiła Mareczka Rzewuskiego ozdobione kwiatami, blask palących zniczy wskazuje drogę do tych miejsc.
W Ravensbrűck, na obozowym murze pod polską tablicą, przy figurce Matki Boskiej z Dzieciątkiem, w krematorium i przy Szczelinie ślady pamięci – kwiaty, znicze, wstążki w barwach narodowych.
Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie oraz Zarząd Stowarzyszenia „Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück” serdecznie zapraszają
na uroczystości poświęcone pamięci Wandy i Andrzeja Półtawskich, które odbędą się w dniu23 października 2026 r. w Krakowie.
Program uroczystości:
10:00 – Msza Święta, Bazylika św. Franciszka z Asyżu, pl. Wszystkich Świętych 5
11:30 – Odsłonięcie i poświęcenie tablicy, ul. Bracka 1
12:00–15:45 – Sesja popularno-naukowa, Sala Włoska klasztoru Ojców Franciszkanów, pl. Wszystkich Świętych 5
12:00–12:40 –„Duśka”. Dr Wanda Półtawska – Barbara Oratowska (Muzeum Narodowe w Lublinie)
12:40–13:20 – Służba dr Wandy Półtawskiej w obronie życia człowieka od poczęcia do naturalnej śmierci – prof. dr hab. inż. Janusz Kawecki (Profesor senior Politechniki Krakowskiej)
13:20–13:30 – przerwa
13:30–14:10 – Andrzej Półtawski – Nestor filozofii polskiej – prof. dr hab. Anna Grzegorczyk (Centrum Badań im. Edyty Stein UAM w Poznaniu)
14:10–14:50 – Prof. Andrzej Półtawski. Warszawiak, Powstaniec, naukowiec – prof. dr hab. em. Marek Maciejczak i prof. dr hab. em. Robert Piłat
14:50–15:10 – Wspomnienie o Cioci – Maria Lorens (Stowarzyszenie „Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück”)
Dyskusja i zakończenie sesji
Licząc na Państwa obecność, z życzliwością oraz
z uszanowaniem,
—
Roksana Szczypta-Szczęch
główny specjalista
Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Krakowie
Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ul. Janusza Kurtyki 1, 02-676 Warszawa. Pełna treść klauzuli informacyjnej: https://ipn.gov.pl/ w zakładce: Ochrona danych osobowych.
Stowarzyszenie aktualnie zrzesza 90 członków, wśród których są więźniarki (Barbara Piotrowska, Ewa Żelechowska-Stolzman), dzieci, wnuki więźniarek, nauczyciele, osoby zainteresowane historią niemieckich obozów koncentracyjnych i upamiętnianiem. Aktywna działalność Stowarzyszenia została doceniona nagrodą IPN „Świadek Historii”, która została wręczona 14 listopada 2025 r. na Gali XIV edycji nagrody „Świadek Historii” w Kielcach (Delegatura IPN), relacja: https://www.rodzinaravensbruck.pl/index.php/2025/11/15/gala-xiv-edycji-nagrody-swiadek-historii/
Stowarzyszenie (członkowie zarządu, komisji rewizyjnej i członkowie stowarzyszenia) w roku sprawozdawczym 2025/2026 realizowało założone cele zawarte w statucie:
2 listopada 2026 godz.19:00 Filharmonia im. K. Szymanowskiego w Krakowie ul. Zwierzyniecka 1.
SIŁA MIŁOŚCI to odbywające się cyklicznie koncerty, propagujące twórczość i sylwetki Bohaterek niemieckiego, kobiecego obozu koncentracyjnego w Ravensbrück.
Opracowane muzycznie wiersze pozwalają poznać i upamiętnić bohaterskie Więźniarki z polskiego ruchu oporu. Inspiratorem jest była więźniarka KL Ravensbrück, Prof. Wanda Półtawska (1921-2023)
Program koncertu na 2026r. przewiduje prezentację wierszy polskich więźniarek: Grażyny Chrostowskiej, Teresy Harsdorf-Bromowicz, Zofii Górskiej-Romanowicz, Haliny Golczowej, Marii Rutkowskiej-Kurcyusz, Zofii Karpińskiej, Zofii Pociłowskiej-Kann, Bł. Natalii Tułasiewicz.
W dniach 10–12 września 2026 roku młodzi laureaci I edycji regionalnego konkursu historycznego im. Grażyny Chrostowskiej „W zasiekach martwe druty ranią wschodzące słońce” wzięli udział w wyjeździe edukacyjnym do Niemiec. Inicjatywa ta była wspólnym przedsięwzięciem Oddziału IPN w Lublinie oraz Muzeum Narodowego w Lublinie.
Głównym celem podróży było Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück. Wizyta w byłym obozie stała się dla młodzieży poruszającą lekcją historii oraz szansą na bezpośrednie poznanie losów tysięcy więzionych tam kobiet, w tym Polek dotkniętych okrucieństwem niemieckiego terroru. Dla uczniów była to przede wszystkim okazja do przejścia śladami Grażyny Chrostowskiej w miejscu, gdzie była więziona, pisała swoje ostatnie wiersze i gdzie 18 kwietnia 1942 roku – mając zaledwie 20 lat – została rozstrzelana wraz z siostrą Apolonią.
W Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie odbyło się 18 września uroczyste podsumowanie XV Jubileuszowej Edycji Ogólnopolskiego Konkursu Historyczno – Literackiego „Polskie więźniarki w Ravensbruck”, pod patronatem Stowarzyszenia „Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück”. Organizatorem konkursu jest Szkoła Podstawowa w Pińczycach, partnerem wydarzenia był Krzysztof Jan Klęczar – Wojewoda Małopolski.
13 września 2026, w kolejne rocznice wywozu więźniarek z tarnowskiego etapowego więzienia do KL Ravensbrűck, Harcerze z 5TDH z podharcmistrzynią Panią Renatą Kawulą upamiętnili więźniarki tego obozu, odwiedzając tarnowską nekropolię – Stary Cmentarz, na którym znajdują się mogiły więźniarek i ich rodzin m.in. Wandy Grzyb, Anny Madej, Genowefy i Anny Spólnik, Walerii Wypiór. Wspominano więźniarki, odczytano wiersze zamordowanej w obozie poetki Grażyny Chrostowskiej, rozstrzelanej wraz z siostrą Polą (Apolonią) w grupowej egzekucji w 1942 roku, zapalano znicze. Pod tablicą z nazwiskami więźniarek obu transportów na murze dawnego więzienia złożono kwiaty i zapalono znicze.
Groby więźniów KL Ravensbrück po upływie 80 lat od zakończenia II wojny światowej – wstępne materiały do dyskusji
Paweł Woźniak
Godność Człowieka
Punkt pierwszy polskiej i niemieckiej Konstytucji brzmi bardzo podobnie: „Przyrodzona, niezbywalna i nienaruszalna godność człowieka stanowi fundament praw Rzeczypospolitej”.
Niemiecka Ustawa Zasadnicza stwierdza: „Godność człowieka jest nienaruszalna. Jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem wszelkich władz państwowych”.
Prawo do godności człowieka nie kończy się w momencie jego śmierci, każda rozwinięta cywilizacja dba o godny pochówek i pielęgnację grobów swoich przodków. Tylko cywilizacje barbarzyńskie nie dbają o groby poprzednich pokoleń, wychodząc z założenia, że ważne jest tylko tu i teraz, są to jednak społeczeństwa pozbawione przyszłości i powtarzające błędy z przeszłości, bo nie znają przekazywanej w łańcuchu pokoleń własnej historii i kultury. Dla nas Polaków dbałość o groby przodków stanowiły zawsze część naszej narodowej tożsamości i była dowodem na zachowanie ciągłości pokoleń tworzących historię naszej Ojczyzny. Dotyczy to w takim samym stopniu grobów osób prywatnych jak również grobów wojennych. W przypadku KL Ravensbrück bardzo często przedstawiciele Polski zapomnianą o fakcie że część polskich ofiar tego obozu to były kobiety żołnierze Polskiej Armii Podziemnej (Związku Walki Zbrojnej, przekształconej 14 lutego 1942 r. w Armię Krajową, a także formacji pozostających poza zwierzchnictwem Naczelnego Wodza) i ich groby powinny być traktowane z należytym szacunkiem. Być może teraz, gdy od zakończenia II wojny światowej upłynęło ponad 80 lat, należy podjąć dyskusję nad tematami zaniedbanymi w tym czasie i próbować w inny sposób spojrzeć na formę upamiętnienia polskich ofiar niemieckiego totalitaryzmu w Berlinie i jego okolicach.
Natura w Ravensbrück nigdy nie była neutralna. Kiedy obóz rozbudowywano, SS kazał posadzić rzędy szybko rosnących topoli, a sam krajobraz stał się częścią topografii władzy. Dziś większość tych drzew przewróciła się i leży na terenie dawnego obozu. Jako historycy czytamy akta, listy i świadectwa. Izraelska artystka Rotem Bidas „czyta” korę i słoje roczne. Od 2023 roku pracuje z powalonymi pniami, traktując je nie jako metafory, lecz jako źródła. W ten sposób realizuje pytanie, które jest bardziej palące niż kiedykolwiek. Co pozostanie z Ravensbrück, gdy ocaleni nie będą już mogli opowiedzieć jego historii? Przez dziesięciolecia to oni nieśli pamięć o tym miejscu. Znajdujemy się teraz na progu czasu, w którym samo to miejsce musi dźwigać większą część tego ciężaru. Ta wystawa traktuje to miejsce poważnie w tej sytuacji i pyta, co może nam ono opowiedzieć o historii obozu.
Szanowna Pani Ambra Laurenzi Prezydent Międzynarodowego Komitetu Ravensbrück Comité International de Ravensbrück 10 rue Leroux, 75016 PARIS France Kraków, dnia 30.08.2026
Jako prezes ogólnopolskiego Stowarzyszenie Rodzina Więźniarek Niemieckiego Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück uprzejmie proszę o przedstawienie na posiedzeniu Międzynarodowego Komitetu Ravensbrück w 2026 roku i podjęcie dyskusji nad sprawą godnego upamiętnienia więźniarek tego obozu.
9 sierpnia 2026 r., w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w Wisełce odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej Alice Lesser – mieszkance Wisełki, która padła ofiarą nazistowskich prześladowań. Uroczystość poprzedziła inscenizacja teatralna – „Spotkanie Abp Majdanskiego z Hrabiną Karoliną Lanckoronską wokół poezji polskich więźniarek FKL Ravensbrűck” przygotowana przez Teatr Kameralny w Szczecinie.
Obecni (patrz zdjęcie): Róża Król przewodnicząca Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Oddział Szczecin, Krzysztof Kronenberg, Wicestarosta powiatu Kamieńskiego, Milena Schramm, Dyrektor Centrum Opiekuńczo-Wychowawczego (dawny Dom Dziecka) w Wisełce, Izrael Kopp, Stowarzyszenie na rzecz Współpracy Chrześcijańsko-Żydowskiej Meklemburgii (który wygłosił słowo pozdrowienia), Klaus Knupffer z Potsadamu odczytał list luterańskiego Biskupa Tilmana Jeremiasa z Greifswaldu, Władysław Diakun, Burmistrz Senior Polic, Eugeniusz Jasiewicz, Burmistrz Senior Wolina, prof. Kazimierz Kozłowski, Uniwersytet Szczeciński.
Barbara Oratowska polska muzealniczka i historyczka – wiceprezes Stowarzyszenia, wieloletni kierownik Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” – oddział Muzeum Narodowego w Lublinie, dedykowanym KL Ravensbrűck. Autorka licznych opracowań, filmów, wystaw, stałej ekspozycji poświęconej historii i więźniarkom tego obozu. W Muzeum znajdują się unikatowe artefakty przekazane przez więźniarki lub Ich rodziny m.in. listy pisane przez więźniarki atramentem sympatycznym, miniaturowe rzeźby tzw. sabotażyki wykonane przez więźniarki w obozie. Organizatorka Ogólnopolskich Konkursów Recytatorsko-Krasomówczych „W kręgu poezji Grażyny Chrostowskiej, lubelskiej przedstawicielki pokolenia Kolumbów.” Aktualnie pełni funkcję zastępcy dyrektora ds. wystaw i edukacji w Muzeum Narodowym w Lublinie, koordynuje m.in. regionalne wydarzenia historyczne i jubileusze instytucji. Czytaj dalej „Barbara Oratowska odznaczona Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – lipiec 2026”
